Telefon ze szkoły odebrałam przy biurku, między sprawdzaniem faktur a zimną już kawą. Sekretarka powiedziała tylko, że dyrektorka prosi, żebym przyjechała możliwie szybko. Kiedy zapytałam, czy coś stało się Oliwii, usłyszałam krótkie: „Córce nic nie jest, ale chodzi też o pani męża”.
Mój mąż nie żył wtedy od czterech lat.
Miałam czterdzieści jeden lat, Oliwia dwanaście. Po śmierci Piotra zostałyśmy w naszym trzypokojowym mieszkaniu na osiedlu, z kredytem spłaconym tylko dlatego, że mieliśmy ubezpieczenie, i z szafą pełną dokumentów po jego firmie, których przez długi czas nie potrafiłam wyrzucić.
Dzień wcześniej wydarzyła się rzecz, która wtedy wydawała mi się znacznie prostsza.
Wieczorem zauważyłam otwartą puszkę po herbacie stojącą na biurku Oliwii. Trzymała w niej pieniądze z urodzin, imienin i drobnych prac u babci. Wiedziałam, że było tam prawie czterysta złotych.
Puszka była pusta.
– Kupiłaś coś? – zapytałam.
Oliwia siedziała na podłodze i zakładała okładkę na zeszyt.
– Buty.
Spojrzałam na jej stopy. Miała te same trampki, w których chodziła od września.
– Jakie buty?
Przez chwilę wygładzała dłonią plastikową okładkę.
– Dla Kuby z klasy.
Kuba był nowy. Przeniósł się do ich szkoły po feriach i niewiele o nim wiedziałam. Oliwia wspominała tylko, że dobrze rysuje i zawsze zostaje po lekcjach w bibliotece, bo jego ojciec długo pracuje.
– Dlaczego kupiłaś mu buty?
– Bo jego się rozklejają.
Okazało się, że chłopak od kilku dni chodził w sportowych butach podklejonych szarą taśmą. Kiedy padało, wkładał do środka reklamówki, żeby skarpetki nie przemakały. Dwóch chłopców zaczęło się z niego śmiać.
Oliwia poszła po szkole do sklepu sportowego z koleżanką, kupiła buty i następnego dnia zostawiła Kubie pudełko w szatni.
Nie byłam zadowolona, że zrobiła to bez rozmowy ze mną. Czterysta złotych dla dwunastolatki to była poważna suma.
– Mogłaś powiedzieć.
– Powiedziałbyś, że najpierw trzeba porozmawiać z jego tatą.
Uśmiechnęłam się mimo woli.
– Powiedziałabym.
– No właśnie.
Dopiero potem dotarło do mnie, że wydała wszystko, co odkładała prawie rok.
W drodze do szkoły następnego dnia myślałam właśnie o tych butach. Byłam przekonana, że ojciec chłopca poczuł się urażony i przyszedł zrobić awanturę.
Dyrektorka czekała przy sekretariacie.
– Oliwia jest na lekcji – powiedziała. – Nie chciałam jej niepotrzebnie denerwować. Ojciec Kuby poprosił o rozmowę z panią.
– W sprawie butów?
Zawahała się.
– Na początku tak.
W gabinecie siedział mężczyzna około pięćdziesiątki. Kiedy wstał, potrzebowałam chwili, żeby rozpoznać jego twarz. Był szczuplejszy, miał siwe włosy i okulary, których dawniej nie nosił.
Marek Pawlak.
Wspólnik mojego męża.
– Dzień dobry, Anka – powiedział.
Nie odpowiedziałam od razu. Odłożyłam torebkę na krzesło i zdjęłam płaszcz, chociaż nie zamierzałam zostawać długo.
Firma Piotra i Marka upadła siedem lat wcześniej. Robili instalacje dla hal i większych zakładów. Jeden źle skalkulowany kontrakt pociągnął za sobą następny, potem pojawiły się zaległości wobec dostawców, leasingi i sprawa w sądzie rejonowym.
W małym mieście niewiele trzeba, żeby cudze kłopoty stały się tematem przy kasie w sklepie.
Nazwisko Piotra pojawiało się wszędzie, bo to on podpisał najważniejsze dokumenty. Mówiono, że podjął ryzyko, którego nie powinien był podejmować. Marek po upadku firmy wydał krótkie oświadczenie, że wielokrotnie ostrzegał wspólnika.
Rok później Piotr zmarł po rozległym zawale.
Najgorsze było to, że nie zdążyłam go zapytać o wiele rzeczy.
– Kuba jest twoim synem? – zapytałam.
Marek kiwnął głową.
– Z drugiego małżeństwa.
Usiadłam.
Powiedział, że ostatnie miesiące były u nich trudne. Rozwód, przeprowadzka, koszty wynajmowanego mieszkania. Buty Kuby rzeczywiście nadawały się do wyrzucenia, ale chłopak nic nie mówił, bo wiedział, że ojciec ma problemy z pieniędzmi.
– Wczoraj przyniósł nowe – powiedział Marek. – Nie chciał powiedzieć od kogo. Dopiero wieczorem przyznał, że od Oliwii.
Potem zobaczył jej nazwisko w dzienniku elektronicznym.
– Przyjechałem podziękować – dodał. – A potem pomyślałem, że jeśli znowu wyjadę bez rozmowy z tobą, to już chyba nigdy jej nie odbędę.
Dyrektorka spojrzała na mnie i zaproponowała, że zostawi nas samych.
Poprosiłam, żeby została.
Marek przez chwilę obracał w palcach kluczyk samochodowy.
– Piotr nie podjął tamtej decyzji.
Nie musiałam pytać, której.
To Marek podpisał ustalenia dotyczące dodatkowych robót, zanim firma dostała pisemne potwierdzenie zapłaty. Zamówił materiały na kredyt kupiecki i był przekonany, że inwestor zaakceptuje zmianę umowy. Nie zaakceptował.
Kiedy zaczęły przychodzić wezwania do zapłaty, Piotr uznał, że jeśli cała odpowiedzialność spadnie na Marka, firma straci ostatnią szansę na nowe zlecenia. To Marek miał kontakty z największym klientem. Piotr powiedział więc księgowej i prawnikowi, że decyzja była jego.
– Miałem to odkręcić, kiedy wyjdziemy na prostą – powiedział Marek. – Nie wyszliśmy.
– A po jego śmierci?
Nie odpowiedział od razu.
– Po jego śmierci zabrakło mi odwagi.
To zdanie zostało między nami dłużej niż pozostałe.
Dwa dni później spotkaliśmy się w kancelarii prawnej. Marek przyniósł stary segregator: korespondencję z inwestorem, kopie maili, aneksy do umów i odręczne notatki Piotra. Było też oświadczenie byłej księgowej firmy, która zgodziła się potwierdzić przebieg tamtych wydarzeń.
Nie można było cofnąć śmierci Piotra ani kilku lat plotek. Można było jednak sprostować informacje, które wcześniej podawał Marek. Zrobił to. Rozesłał pisemne wyjaśnienie do dawnych kontrahentów i lokalnej redakcji, która przed laty opisywała upadek firmy.
Przeprosił również mnie.
Nie powiedziałam, że mu wybaczam, bo wtedy nie wybaczałam.
Oliwia o szczegółach dowiedziała się dopiero kilka lat później. Tamtego dnia, kiedy wróciłyśmy ze szkoły, interesowała ją właściwie jedna rzecz.
– Kuba może zatrzymać buty?
Stałam przy kuchennym blacie i kroiłam chleb.
– Może.
– Jego tata nie będzie oddawał pieniędzy?
– Umówiłam się z nim, że nie.
Oliwia wyjęła z lodówki masło i zaczęła robić sobie kanapkę.
– Dobrze – powiedziała. – Bo wtedy byłoby głupio.
Dziś mam pięćdziesiąt dwa lata. Niedawno porządkowałam szufladę w starym kredensie i znalazłam paragon ze sklepu sportowego, który Oliwia przyniosła mi tamtego wieczoru. Papier zrobił się prawie biały, cyfry ledwo było widać.
Oliwia akurat przyjechała na niedzielny obiad. Wzięła paragon, obejrzała go pod światło i zapytała:
– Ty naprawdę jeszcze to trzymasz?
Wzruszyłam ramionami i wsunęłam go z powrotem między dokumenty Piotra.
Potem nastawiłam wodę na herbatę, a Oliwia poszła do pokoju po dodatkowe talerzyki do ciasta.
