Pudełka Teresy stały na naszym stole między miską sałatki jarzynowej a talerzem z drożdżowym ciastem, które piekłam od rana. Byłam wtedy w ósmym miesiącu ciąży, w mieszkaniu na trzecim piętrze bloku, z nogami spuchniętymi tak, że kapcie zostawiały ślady na skórze. Za oknem ktoś trzepał dywan na balkonie, a w kuchni pachniało koperkiem, biszkoptem i rosołem, który pyrkał jeszcze na najmniejszym palniku.
Dziś mam pięćdziesiąt dwa lata i dorosłego syna, który śmieje się, kiedy opowiadam, że przed jego narodzinami najbardziej bałam się nie porodu, tylko niedzielnego obiadu z teściową. Wtedy nie było mi do śmiechu. Chciałam tylko przeżyć spokojne rodzinne spotkanie, takie zwyczajne: kawa, ciasto, kilka drobnych prezentów dla dziecka, rozmowy o łóżeczku i torbie do szpitala.
Moja mama przyszła wcześniej i wiązała wstążki przy małych paczkach z ubrankami. Co chwilę zerkała na mnie spod okularów.
— Usiądź wreszcie, Basia. Ta sałatka nie ucieknie.
— Jak usiądę, zacznę myśleć — odpowiedziałam.
Mama nie musiała pytać, o kim. Teresa od trzech lat potrafiła zepsuć każdy posiłek samym wejściem do przedpokoju. Na początku myślałam, że może ma chorą wątrobę, jakieś zalecenia od lekarza, problemy z żołądkiem. Przynosiła swoje jedzenie w plastikowych pojemnikach i kładła je obok moich półmisków z miną osoby, która ratuje rodzinę przed niebezpieczeństwem.
Na pierwszej Wigilii po naszym ślubie wyjęła z torby własne pierogi. Powiedziała przy wszystkich, że nie chce ryzykować, bo młode dziewczyny teraz gotują „na oko i z internetu”. Na Wielkanoc przyniosła pasztet, choć wiedziała, że piekłam swój z przepisu mojej babci. Gdy zaprosiłam znajomych Pawła na kolację, otworzyła pudełko z kotletami i stwierdziła, że nie każdy ma odwagę jeść mięso z niepewnego źródła, patrząc prosto na mój półmisek.
Paweł zawsze mówił potem to samo.
— Mama taka jest. Nie bierz tego do siebie.
A jak miałam nie brać? Stałam przy kuchence, podawałam ludziom talerze, myłam po nich filiżanki, pamiętałam, że Teresa nie lubi majeranku, a ona i tak robiła ze mnie kogoś obcego przy własnym stole.
Tamtego dnia miało być inaczej. Paweł obiecał, że jeśli jego matka znowu przyniesie jedzenie, sam ją zatrzyma.
— Naprawdę? — spytałam, układając na kredensie dokumenty do szpitala: kartę ciąży, dowód, wyniki badań w przezroczystej koszulce.
— Naprawdę — powiedział, ale nie spojrzał mi wtedy w oczy, tylko poprawiał krzywo zawieszoną girlandę nad stołem.
Pierwsi przyszli moi rodzice, potem siostra Pawła z mężem, sąsiadka pani Ela, która pożyczyła mi kiedyś wanienkę po wnuku. Było nawet przyjemnie. Ktoś nalał kompotu, ktoś rozpakował małe skarpetki, tata żartował, że wnuk będzie miał więcej ubrań niż on garniturów do pracy.
Potem zadzwonił domofon.
Paweł poszedł otworzyć, a ja od razu usłyszałam na klatce jej głos. Teresa nie wchodziła do mieszkania, ona się pojawiała. W beżowym płaszczu, z fryzurą jak po wyjściu od fryzjerki i z dużą termiczną torbą w ręce.
— No, kochani, teraz możemy zaczynać — oznajmiła.
Pocałowała Pawła w policzek, mnie musnęła powietrzem obok twarzy. Potem spojrzała na stół.
— Ojej. Basia wszystko sama robiła?
— Tak — powiedziałam. — Z pomocą mamy.
— Ambitnie — odparła.
Moja mama odłożyła łyżeczkę na spodek trochę za mocno.
— Tereso, możesz dziś po prostu usiąść.
Teściowa uśmiechnęła się do niej jak do dziecka.
— Ja tylko dbam o rodzinę.
Rozsunęła zamek torby. Najpierw wyjęła pudełko z sałatką. Potem drugie, z mięsem w sosie. Trzecie, z ciastem pokrojonym w równe kwadraty. Stawiała je między moimi talerzami bez pytania, przesuwając serwetki i talerzyki dla gości.
— Tereso — powiedziałam cicho. — Proszę, połóż to na małym stoliku przy oknie.
— A dlaczego? Żeby nikt nie widział, że przyniosłam coś jadalnego?
W pokoju zrobiło się niezręcznie. Ktoś zakaszlał, pani Ela zaczęła poprawiać pasek torebki na kolanach.
Spojrzałam na Pawła. Stał przy kredensie, trzymał w ręce pusty talerz i wyglądał, jakby nagle zapomniał, po co tam podszedł.
— Mamo, daj spokój — powiedział za słabo.
— Ja nikomu nic nie robię — odparła Teresa. — Po prostu nie każdy ma żołądek do eksperymentów.
Odwróciłam się i poszłam do kuchni. Nie trzasnęłam drzwiami. Zamknęłam je normalnie, bo nawet wtedy pilnowałam, żeby nie wyjść na histeryczkę. Oparłam dłonie o blat obok zlewu. W garnku nadal był rosół, na parapecie stygł talerz z pączkami od pani Eli.
Mama weszła za mną po chwili.
— Basia, nie musisz tego znosić.
— Jak powiem coś ostrzej, będzie, że w ciąży przesadzam.
— A jak nic nie powiesz, ona nauczy twoje dziecko, że matkę można zawstydzać przy obiedzie.
Nie odpowiedziałam. Z korytarza dobiegł głos Teresy:
— Paweł zawsze wolał moje mięso. Od dziecka miał dobry smak.
Drzwi kuchni uchyliły się. Stał w nich Paweł.
— Słyszałem — powiedział.
— To dobrze — odparłam. — Przynajmniej nie muszę ci tłumaczyć.
Patrzył na mnie długo. Nie widziałam w nim wtedy bohatera, tylko mężczyznę, który zrozumiał coś późno i nie wiedział, jak naprawić wcześniejsze milczenie.
— Myślałem, że unikam awantur — powiedział.
— Nie. Zostawiałeś mnie w nich samą.
Wyszedł bez kolejnego słowa. Poszłam za nim, bo nie chciałam, żeby zrobił przedstawienie, ale było już za późno na szeptanie po kątach.
Paweł podszedł do stołu i wziął pudełko z mięsem.
— Mamo, mówiłaś, że to twoje?
Teresa od razu się rozpromieniła.
— Oczywiście. Tak jak lubisz.
Nałożył sobie trochę na talerz. Przez chwilę wszyscy patrzyli, jak bierze widelec. Przeżuł powoli, potem odsunął kawałek mięsa i wyciągnął z niego małą papierową chorągiewkę na wykałaczce.
— Ciekawe — powiedział. — Od kiedy podpisujesz jedzenie nazwą garmażerki z rynku?
Teresa zesztywniała.
— Co ty opowiadasz?
Paweł podniósł drugie pudełko. Na spodzie była etykieta sklepu: „Garmaż u Lucyny”. Cena, data, skład. To samo na cieście. To samo na sałatce.
— Przez trzy lata przynosiłaś kupione jedzenie i mówiłaś, że moje żona gotuje obrzydliwie? — zapytał.
Nikt nie jadł. Nawet mój ojciec, który zwykle ratował rozmowy żartem, siedział cicho z rękami na kolanach.
Teresa chwyciła za pokrywkę.
— Oddaj. Robisz ze mnie pośmiewisko.
— Nie ja — powiedział Paweł. — Sama to przyniosłaś.
Wtedy spojrzała na mnie. Już nie z udawaną troską, tylko z czymś twardym i zmęczonym.
— Ona zabrała mi syna — powiedziała. — Najpierw ślub, potem mieszkanie, teraz dziecko. A ja mam siedzieć i udawać, że jestem gościem?
W pokoju było słychać tylko lodówkę z kuchni. Podeszłam do stołu i zamknęłam jedno pudełko, potem drugie.
— Tereso, to jest też mój dom — powiedziałam. — I moje dziecko. Nie będę robiła miejsca na takie uwagi.
Chciała coś odpowiedzieć, ale Paweł stanął obok mnie.
— Mamo, jeśli chcesz tu przychodzić, przychodzisz bez pudełek i bez obrażania Basi.
Wyszła przed kawą. Zabrała torbę, ale jedno pudełko zostało pod krzesłem. Zauważyłam je dopiero wieczorem, kiedy sprzątałam talerzyki po cieście.
Dwa tygodnie po narodzinach naszego syna Teresa przyszła z małym kocykiem. Bez torby. Umyła ręce w łazience, weszła do pokoju i zapytała, czy może usiąść.
— Przepraszam — powiedziała po chwili. — Byłam zazdrosna. Głupio zazdrosna.
Nie odpowiedziałam od razu. Poprawiałam synkowi kaftanik pod brodą, bo ciągle mu się zawijał.
— Możesz być babcią — powiedziałam. — Ale nie kosztem tego, że ja będę się czuła jak intruz przy własnym stole.
Skinęła głową. Tego dnia zjadła moją zupę pomidorową z ryżem. Nie pochwaliła przesadnie, nie płakała, nie obiecywała wielkiej zmiany. Po prostu odniosła pusty talerz do kuchni i zapytała, gdzie trzymamy ściereczki.
