Miałam pięćdziesiąt dwa lata, kiedy wróciłam do mieszkania wcześniej niż zwykle i usłyszałam własne imię przez uchylone drzwi do sypialni. Paweł rozmawiał przez telefon z Robertem, swoim przyjacielem jeszcze z technikum. Zdjęłam buty na wycieraczce i już miałam wejść do kuchni, kiedy Paweł powiedział spokojnie: „Z Anką dobrze mi się żyje. Ale żona? Nie. To jednak co innego”.
Przez chwilę patrzyłam na klucze leżące w miseczce na komodzie. Sama kupiłam tę miseczkę na jarmarku w Bolesławcu, kiedy byliśmy razem może drugi rok. Potem cofnęłam się na klatkę schodową, zeszłam pół piętra i usiadłam na schodach. Nie chciałam, żeby wiedział, że słyszałam.
Byliśmy razem osiem lat. Oboje mieliśmy za sobą nieudane małżeństwa i dorosłe dzieci, więc nikt nie oczekiwał od nas białej sukni ani wielkiego wesela. Mnie zależało jedynie na prostym ślubie w urzędzie stanu cywilnego, może obiedzie dla najbliższych i kawie z ciastem u mojej siostry. Paweł zawsze odpowiadał, że nie ma pośpiechu.
„Po co nam papierek?” mówił. „Przecież i tak jesteśmy rodziną”.
Wierzyłam mu, choć po cichu chciałam czegoś więcej niż wspólnego abonamentu na internet i dwóch nazwisk na rachunku za prąd. Mieszkaliśmy w jego trzypokojowym mieszkaniu w Łodzi. Dokładałam się do opłat, robiłam zakupy, płaciłam połowę większych napraw. Kiedy wymienialiśmy okna, przelałam mu prawie wszystkie oszczędności z tamtego roku.
Temat ślubu wrócił mocniej po jego krótkim pobycie w szpitalu. Siedziałam wtedy kilka godzin na korytarzu z jego dokumentami i dowodem w torebce, a pielęgniarka pytała mnie, kim jestem dla pacjenta. „Partnerką” odpowiedziałam. Później powiedziałam Pawłowi, że w naszym wieku warto uporządkować sprawy: testament, mieszkanie, decyzje na wypadek choroby. Nie chodziło mi o spadek. Chciałam po prostu nie być obcą osobą przy człowieku, z którym prowadziłam wspólny dom.
Tego dnia wyszłam z bloku, obeszłam osiedle i po dwudziestu minutach wróciłam, tym razem głośno otwierając drzwi.
Paweł stał już w kuchni i kroił cebulę.
„Wcześnie jesteś.”
„Odwołali mi ostatnie spotkanie.”
„To dobrze. Zrobię leczo.”
Powiedział to zwyczajnie, jak setki razy wcześniej. Postawiłam torebkę na krześle i zaczęłam wyjmować talerze. Nie zapytałam o Roberta. Nie chciałam słyszeć pierwszego kłamstwa, dopóki nie wiedziałam, co mam zrobić z resztą.
Następnego dnia zadzwoniłam do mojej siostry, Ewy. Przyjechała po pracy z drożdżówką z osiedlowej piekarni i usiadła przy stole, na którym jeszcze stała niedopita herbata Pawła. Kiedy jej powiedziałam, co usłyszałam, długo mieszała łyżeczką w pustej filiżance.
„Anka, muszę ci coś powiedzieć” odezwała się w końcu. „Tylko nie wiem, czy to ci pomoże.”
Kilka miesięcy wcześniej Paweł dzwonił do niej w sprawie pierścionka po naszej babci. Był stary, z małym oczkiem, schowany w pudełku po biżuterii u Ewy. Siostra była przekonana, że chce mi się oświadczyć, dlatego nic mi nie powiedziała.
„Zapytałam go wtedy, czy mam go wyczyścić u jubilera” mówiła. „A on powiedział, żeby na razie nie. Że może kiedyś przyda się dla właściwej osoby.”
Spojrzałam na nią.
„Powiedział dokładnie: właściwej?”
Ewa skinęła głową. „Myślałam, że chodzi o ciebie. Głupio mi teraz.”
Nie odpowiedziałam. Wstałam tylko i nastawiłam wodę na kolejną herbatę. Czajnik szumiał, a ja patrzyłam na lodówkę oblepioną magnesami z naszych wyjazdów: Toruń, Kazimierz Dolny, Kołobrzeg. Osiem lat da się zmieścić na jednych drzwiach lodówki zaskakująco łatwo.
W sobotę Paweł pojechał do swojego syna pod Piotrków. Powiedział, że wróci w niedzielę wieczorem. Poprosiłam Ewę, żeby przyszła i pomogła mi przejrzeć moje dokumenty. Chciałam wiedzieć, które rachunki płaciłam, ile pieniędzy przekazałam na remonty i co właściwie jest moje.
W dolnej szufladzie starego kredensu znaleźliśmy teczkę z wyciągami bankowymi. Nie szukałam jego pieniędzy; chciałam znaleźć fakturę za okna. Na wierzchu leżało jednak potwierdzenie przelewu na konto oszczędnościowe, którego wcześniej nie znałam.
Wpłaty były regularne, od ponad dwóch lat. Raz tysiąc złotych, raz pięćset, czasem więcej. W tytule pierwszych przelewów Paweł wpisywał po prostu: „na przyszłość”.
Ewa usiadła obok mnie na podłodze.
„Może to na emeryturę.”
„Może.”
Nie chciałam dopowiadać sobie rzeczy, których nie wiedziałam. Ale wiedziałam już wystarczająco. Gdy mówił mi, że nie stać nas na ślub, odkładał pieniądze osobno. Gdy twierdził, że małżeństwo niczego nie zmienia, pytał moją siostrę o rodzinny pierścionek. A kiedy wydawało mu się, że jestem poza domem, powiedział przyjacielowi, że nie widzi mnie jako żony.
W poniedziałek poszłam do banku i wydrukowałam historię swoich przelewów. Nie mieliśmy wspólnego konta, co nagle okazało się szczęściem. Zadzwoniłam też do właścicielki małego mieszkania, które wynajmowała niedaleko Ewy. Oglądałam je kiedyś z siostrzenicą. Dwa pokoje, stary parkiet, balkon na podwórko. Nic szczególnego, ale czynsz mieścił się w mojej pensji.
Umowę podpisałam dwa dni później.
Nie wyprowadziłam się po kryjomu. Spakowałam swoje rzeczy, ale zostawiłam ostatnie pudła i czekałam na Pawła. Wrócił po osiemnastej, postawił torbę w przedpokoju i od razu zauważył kartony.
„Co się dzieje?”
„Słyszałam twoją rozmowę z Robertem.”
Najpierw próbował się uśmiechnąć.
„Jaką rozmowę?”
„Tę o tym, że dobrze się ze mną mieszka, ale nie nadaję się na żonę.”
Usiadł przy stole. Przez chwilę skubał róg papierowej serwetki.
„To były głupie męskie gadki.”
„A pierścionek po babci?”
Przestał skubać serwetkę.
Powiedziałam mu też o wyciągu z konta. Nie pytałam, na co odkładał. Chciałam tylko, żeby choć raz nie zasłaniał się żartem.
Długo milczał.
„Lubiłem nasze życie” powiedział w końcu. „Naprawdę. Tylko czasem myślałem, że może jeszcze spotkam kogoś… z kim będę chciał zacząć od nowa.”
„A ze mną co robiłeś przez osiem lat?”
Nie odpowiedział od razu. Poszedł do kuchni, odkręcił kran i nalał sobie wody. Wrócił ze szklanką, ale jej nie wypił.
„Bałem się zostać sam.”
To zdanie wystarczyło mi bardziej niż wszystkie poprzednie.
Wzięłam płaszcz, torebkę i ostatnią torbę z dokumentami. Klucz położyłam na kredensie, obok rachunku za prąd, który miał być opłacony do piątku.
Minęły od tamtej rozmowy trzy lata. W nowym mieszkaniu nadal mam stary stół od Ewy, trochę za duży do kuchni. W niedzielę często przychodzi córka z wnukiem. Ostatnio, kiedy kroiłam sernik, zadzwonił telefon. Na ekranie pojawiło się imię Pawła.
Nie odebrałam od razu. Dokończyłam kroić ciasto, postawiłam talerzyki na stole i dopiero potem wyciszyłam dzwonek.
Ewa spojrzała na mnie znad filiżanki.
„Znowu?”
„Znowu.”
Przesunęłam jej większy kawałek sernika. Za oknem ktoś trzepał dywan na balkonie, wnuk szukał kredek w szufladzie, a czajnik właśnie się wyłączył. Telefon przestał dzwonić, zanim usiedliśmy do kawy.