Trzy tygodnie po pogrzebie dziadka siedziałam z ojcem i moim bratem bliźniakiem w kancelarii notarialnej przy rynku. Na parapecie stał fikus, który ktoś wyraźnie zapomniał podlać, a sekretarka dwa razy zaglądała z pytaniem, czy podać nam kawę. Ojciec odmówił za wszystkich. Zawsze lubił decydować, nawet w takich drobiazgach.
Miałam wtedy pięćdziesiąt dwa lata i od dawna nie czekałam już, aż ojciec zacznie traktować mnie tak samo jak Pawła. On dostał od niego mieszkanie na studiach, samochód po maturze i pieniądze na pierwszą firmę. Kiedy ja zaczynałam studia zaoczne i pracowałam wieczorami w małej kawiarni, ojciec powiedział tylko, że człowiek bardziej szanuje to, na co sam zarobi.
Mama zmarła, gdy mieliśmy po trzy lata. Wychowywaliśmy się w dużym domu pod Poznaniem, gdzie niczego nie brakowało oprócz zwyczajnej równości. Paweł miał nowe rzeczy, korepetycje i wyjazdy. Ja nosiłam kurtkę po kuzynce i słyszałam, że jestem „bardziej samodzielna”.
Jedyną osobą, która nigdy nie udawała, że tego nie widzi, był dziadek Stefan, ojciec mamy. Mieszkał w niewielkim domu na obrzeżach Śremu, z warsztatem w piwnicy i starym kredensem w kuchni. W niedzielę po obiedzie robił mocną herbatę w szklankach z metalowym koszyczkiem i pytał mnie o pracę, dzieci, rachunki. O pieniądzach ojca prawie nie mówił.
Pamiętam jedną Wigilię, ostatnią, którą spędziliśmy wszyscy razem. Paweł dostał od ojca kopertę na wkład własny do mieszkania. Ja komplet ręczników.
Dziadek spojrzał wtedy na mnie ponad stołem, ale nic nie powiedział. Po kolacji, gdy zbierałam talerze, wsunął mi do kieszeni kluczyk.
— Do szuflady w moim kredensie — powiedział. — Nie zgub.
Spytałam, po co mi on. Poprawił obrus i odpowiedział, że kiedyś może się przydać.
Po jego śmierci to ja załatwiałam zakład pogrzebowy, akt zgonu i opłatę za miejsce na cmentarzu. Paweł przyjechał na pogrzeb, ojciec też, ale wyszedł zaraz po mszy. Tłumaczył, że ma spotkanie. Nie zdziwiło mnie to.
W kancelarii notariusz odczytał testament. Dziadek zapisał mi swój dom, niewielką działkę i oszczędności, trochę ponad dwadzieścia tysięcy złotych. Pawłowi zostawił zegarek. Ojcu nic.
Ojciec prychnął.
— Cały Stefan. Dom z wilgocią i kilka groszy w banku.
Notariusz odłożył dokument i wyjął kremową kopertę.
— Jest jeszcze list dla pana. Zastrzeżenie było takie, że ma go pan otworzyć w obecności dzieci.
Ojciec długo patrzył na swoje nazwisko napisane ręką dziadka. Potem rozerwał kopertę. Przeczytał pierwszą stronę i nagle przestał się uśmiechać.
— To są bzdury — powiedział.
Paweł przesunął się na krześle.
— Jakie bzdury?
Ojciec złożył list na pół.
— Stary człowiek pod koniec życia różne rzeczy sobie wyobraża.
Poprosiłam, żeby mi pokazał. Wstał tak szybko, że zahaczył kolanem o stolik.
— Ciebie to nie dotyczy.
— Skoro dziadek chciał, żebym przy tym była, chyba jednak dotyczy.
Nie odpowiedział. Schował kopertę do marynarki i wyszedł.
Jeszcze tego samego wieczoru zadzwonił. Najpierw zaproponował, że odkupi ode mnie dom dziadka. Dwieście tysięcy. Następnego dnia trzysta. Trzeciego dnia powiedział pół miliona.
— Po co ci stary dom? — pytał. — Masz swoje życie.
— A tobie po co?
Przez chwilę było cicho.
— Nie komplikuj spraw.
W sobotę pojechałam do Śremu. W kuchni nadal stał kubek dziadka z wyszczerbionym uchem, a na lodówce wisiała kartka z numerem do przychodni. Otworzyłam kredens kluczykiem, który nosiłam przez lata w pudełku z biżuterią.
W najniższej szufladzie leżały dokumenty: stara książeczka bankowa babci, kopie przelewów, odpis księgi wieczystej i teczka z moim imieniem. Na samym spodzie znalazłam list mamy.
Nie przeczytałam go od razu. Nastawiłam wodę i usiadłam przy stole, bo nagle bardzo potrzebowałam zrobić coś zwyczajnego.
Mama pisała do dziadka kilka miesięcy przed śmiercią. Przyznała, że przed naszym urodzeniem przez krótki czas spotykała się z kimś innym. Gdy przyszliśmy na świat, była przekonana, że oboje jesteśmy dziećmi jej męża. Dopiero później, po badaniach zrobionych prywatnie po rodzinnej awanturze, wyszło, że Paweł był jego biologicznym synem, a ja nie.
Czytałam ten fragment kilka razy. Najbardziej zabolało mnie nie to, kim był mój biologiczny ojciec. O nim mama podała tylko imię i nazwisko. Zrozumiałam za to, dlaczego człowiek, którego przez całe dzieciństwo nazywałam tatą, patrzył na mnie tak, jakby za coś mnie karał.
W teczce była jeszcze druga sprawa. Dziadek zachował kopie dokumentów pokazujących, że po śmierci babci ojciec wypłacił z jej konta pieniądze przeznaczone dla mamy. Z tych pieniędzy ruszył jego pierwszy biznes. Podpis na jednym z dokumentów nie należał do mamy. Dziadek dopisał ołówkiem nazwisko dawnej księgowej i numer sprawy, którą kiedyś konsultował z kancelarią prawną.
Paweł przyjechał godzinę później. Ojciec najwyraźniej do niego wydzwaniał.
Położyłam przed nim list mamy.
Przeczytał i długo siedział bez słowa.
— Wiedziałem, że ojciec jest dla ciebie inny — powiedział w końcu. — Ale nie wiedziałem dlaczego.
— To niczego nie zmienia w tym, że milczałeś.
Skinął głową.
— Wiem.
Nie przepraszał długo. To akurat doceniłam.
Dwa dni później pojechaliśmy razem do ojca. Siedział w swoim gabinecie, przy biurku, na którym zawsze wszystko leżało idealnie równo. Kiedy zobaczył teczkę dziadka, odsunął filiżankę.
— Stefan nie rozumiał, co robi.
— Rozumiał wystarczająco dużo — odpowiedziałam.
Ojciec próbował mówić o dawnych czasach, o zdradzie mamy, o upokorzeniu. W końcu powiedział coś, czego chyba od lat nie wypowiadał na głos.
— Za każdym razem, kiedy na ciebie patrzyłem, przypominałaś mi o niej.
Poprawiłam pasek torebki na ramieniu.
— Miałam trzy lata.
Nie znalazł odpowiedzi.
Dokumenty przekazałam prawnikowi. Nie po to, żeby urządzać publiczną wojnę, tylko żeby sprawdzić, co jeszcze da się wyjaśnić po tylu latach. Paweł przestał brać od ojca pieniądze. Przez jakiś czas prawie ze sobą nie rozmawialiśmy, ale potem zaczął przyjeżdżać do domu dziadka w niedziele.
Jesienią naprawiliśmy przeciekający dach. W kuchni zostawiłam stary kredens. Kluczyk nadal pasuje do najniższej szuflady.
Czasem po kawie Paweł zmywa filiżanki, a ja wycieram stół tą samą ceratą, którą pamiętam z dzieciństwa. O ojcu rozmawiamy rzadko. Za oknem rośnie jabłoń dziadka i co roku daje więcej owoców, niż jesteśmy w stanie zabrać do domu.